Prezes UOKiK nałożył łącznie ponad 24 mln zł kary na spółki iGenius oraz International Markets Live. Zarzuty dotyczą prowadzenia zakazanych prawem systemów promocyjnych typu piramida, w których korzyści uzależnione są przede wszystkim od angażowania kolejnych osób, a nie sprzedaży lub konsumpcji produktów. Wcześniej Urząd wystosował ostrzeżenia publiczne wobec obu podmiotów.
Systemy promocyjne typu piramida na pierwszy rzut oka przypominają firmy działające w formule marketingu wielopoziomowego (MLM), który – co do zasady – jest legalny. Różnica jest taka, że w legalnym MLM zyski pochodzą przede wszystkim ze sprzedaży produktów, a w projekcie typu piramida możliwość otrzymania korzyści materialnych jest uzależniona głównie od wprowadzenia nowych osób do systemu.
Postępowania przeprowadzone przez UOKiK wykazały, że właśnie w taki sposób działały zarejestrowane w USA spółki iGenius oraz International Markets Live. Choć firmy te deklarują działalność edukacyjną, ich model funkcjonowania spełnia określoną w przepisach definicję zabronionych systemów promocyjnych typu piramida, w których uczestnicy wynagradzani są głównie za rekrutację kolejnych osób, a nie za sprzedaż produktów. Systemy te są zakazane na gruncie prawa polskiego oraz unijnego, niosą bowiem za sobą duże ryzyko strat finansowych dla konsumentów. Potrzebują ciągłego dopływu nowych członków i ich wpłat, co w dłuższej perspektywie nie jest możliwe. System upada, a konsumenci tracą pieniądze. W związku z tym Prezes UOKiK Tomasz Chróstny nałożył kary w wysokości ponad 14,6 mln zł na iGenius oraz blisko 9,5 mln zł na International Markets Live.
Współczesne piramidy
Współczesne piramidy rzadko nazywają siebie wprost systemami inwestycyjnymi. Ich twórcy uczą się na błędach poprzedników i działają sprytniej. Na początku obiecują szybką ścieżkę do finansowej wolności – np. w trakcie internetowych „live’ów” i kolejnych sesji treningowych – dostęp do „tajnych” strategii, sygnałów transakcyjnych, botów inwestycyjnych czy szkoleniowych guru. Oczywiście nie za darmo. Trzeba wkupić się do „klubu wtajemniczonych” – np. 500 1500 zł na start plus miesięczne opłaty za szkolenia i „unikalne narzędzia”. Zderzenie z rzeczywistością przychodzi później. Kursy i wiedza w praktyce okazują się materiałami niskiej jakości lub są dostępne w internecie za ułamek ceny czy wręcz za darmo. Prawdziwy nacisk kładziony jest za to na rekrutację i utrzymanie odpowiedniej struktury dystrybucyjnej. Największe zyski pochodzą nie ze zdobytej wiedzy i umiejętności inwestowania, ale z budowania struktury – zapraszania kolejnych osób do projektu. Stały dopływ opłat od uczestników – to właśnie z tych pieniędzy finansowane są bonusy dla „liderów”. Jeśli chcesz zarabiać, musisz przyprowadzić „nowych”.
– Systemy typu piramida przybierają postać ukrywającą ich prawdziwy charakter. Tak jest zarówno w przypadku spółki iGenius, jak i International Markets Live. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że ich domeną są usługi edukacyjne i dostęp do wiedzy. Jednak po bliższym spojrzeniu okazuje się, że filarami działalności spółek są powiązane z ofertą programy partnerskie – mówi Prezes UOKiK Tomasz Chróstny.
iGenius
Zarejestrowana w Stanach Zjednoczonych spółka iGenius za pośrednictwem platformy igeniusglobal.com oferuje szkolenia online z inwestowania przez internet. W zamian za jednorazową opłatę w wysokości od niespełna 100 dolarów do około 1500 dolarów internauci otrzymują miesięczny dostęp do wybranych treści. Jednocześnie są zachęcani, by dołączyć do programu partnerskiego promującego platformę, w którym po opłaceniu stałego abonamentu za dostęp do platformy, będą mogli otrzymać wynagrodzenie za rekrutowanie kolejnych członków. Wielu robiło to np. poprzez intensywne działania w mediach społecznościowych (zdaniem spółki niezgodnie z modelem biznesowym iGenius).
W przekazach promotorów iGenius dominowała narracja, że dzięki platformie każdy może zostać milionerem i w mgnieniu oka zmienić swoje życie. Wyobraźnię nowych członków miały pobudzać zdjęcia epatujące bogactwem czy relacje z egzotycznych podróży. To charakterystyczne dla systemów promocyjnych typu piramida, które kuszą członków atrakcyjnym wynagrodzeniem za rekrutację kolejnych osób oraz budowanie struktury sprzedażowej – co ostatecznie potwierdziło postępowanie przeprowadzone przez UOKiK.
W rozstrzygnięciu wobec spółki iGenius Prezes Urzędu nakazał zaprzestanie opisanej praktyki i nałożył 14 668 589 zł kary.
Decyzja jest nieprawomocna. Spółka może odwołać się od niej do sądu.
International Markets Live
Spółka International Markets Live (IML) – mająca, podobnie jak iGenius, siedzibę w USA – jest właścicielem platformy internetowej im.academy (4 listopada 2024 r. zmieniła nazwę i adres internetowy na https://iyovia.com/). Za jej pośrednictwem sprzedawała cyfrowe produkty i usługi edukacyjne z zakresu rynków finansowych, kryptowalut oraz e-commerce w ramach miesięcznych dostępów do pakietów zwanych akademiami.
W celu promocji swojej działalności IML prowadziła program partnerski. Aby do niego wejść, w momencie rejestracji należało zaakceptować warunki określone w umowie Niezależnego Przedsiębiorcy (IBO od Independent Business Owner), uiścić opłatę początkową oraz dokonywać comiesięcznych wpłat w tej samej wysokości. IBO otrzymywał prowizje w oparciu o skuteczną sprzedaż produktów i usług IML dokonywaną osobiście lub przez partnerów, których zwerbował do struktury sprzedaży.
Postępowanie przeprowadzone przez UOKiK wykazało, że korzyści z udziału w programie były uzależnione przede wszystkim od wprowadzenia nowych członków, co świadczy o tym, że spółka prowadziła system promocyjny typu piramida. Dlatego Prezes Urzędu nałożył na International Markets Live 9 483 604 zł kary, stwierdzając jednocześnie, że zaniechała ona stosowania niedozwolonej praktyki 23 maja 2025 r. (decyzja jest prawomocna).
Podobnie jak w przypadku iGenius, Prezes UOKiK wydał wcześniej wobec International Markets Live ostrzeżenie konsumenckie i zawiadomił organy ścigania.
Oko na piramidy
Decyzje wobec International Markets Live oraz iGenius to kolejne działania Prezesa UOKiK dotyczące systemów promocyjnych typu piramida. Wcześniej w tych i podobnych sprawach wydawał ostrzeżenia konsumenckie. W toku są postępowania wobec platform BE Poland i GrowUp Session oraz postępowania wyjaśniające względem organizatorów projektów Eaconomy i Jifu. Jednak Prezes Urzędu przygląda się nie tylko samym systemom promocyjnym typu piramida, ale także osobom, które je promują. Prowadzi sześć postępowań wobec osób promujących iGenius oraz trzy wobec propagatorów International Markets Live.
– Mogłoby się wydawać, że projekty promocyjne typu piramida to relikt lat 90., jednak ich współczesne wersje zyskały w internecie nowe życie. Przybrały maski nowoczesności, profesjonalizmu i prestiżu. W miejsce obietnic cudownych inwestycji – promują dostęp do narzędzi tradingowych, algorytmów sztucznej inteligencji, szkoleń z inwestowania, kursów e commerce czy pakietów edukacyjnych. Do tego współcześni „faraonowie biznesu” umiejętnie wykorzystują media społecznościowe oraz influencerów pokazujących na swoich kanałach rzekomo królewskie życie. Dlatego regularnie tropimy, demaskujemy i eliminujemy tego typu działalność. Jednak uwaga! Nic nie zastąpi konsumenckiej czujności i zdrowego rozsądku – zaznacza Prezes Urzędu Tomasz Chróstny.
Konsumencie, nie bądź budowniczym piramidy!
W Polsce zakazane jest nie tylko założenie i prowadzenie systemu promocyjnego typu piramida, ale również jego propagowanie.
- Nie ufaj bezkrytycznie twórcom, że ich model biznesowy jest legalny. Zanim rozpoczniesz działalność marketingową, samodzielnie zweryfikuj projekt.
- Sprawdź, czy podmiot figuruje na listach ostrzeżeń UOKiK, Rzecznika Finansowego oraz Komisji Nadzoru Finansowego.
- Jeśli podmiotu nie ma na listach ostrzeżeń, nie trać czujności. Nieuczciwi przedsiębiorcy działają szybko, zmieniają nazwy lub tworzą nowe firmy.
- Zadawaj wnikliwe pytania. Jeśli ktoś mówi, że „negatywne myślenie blokuje sukces”, uciekaj.
- Analizuj, za co płacisz. Jeśli główną wartością są treści „edukacyjne”, oceń, czy faktycznie mają sens i są warte swojej ceny.
- Unikaj ofert, w których zarobki zależą od rekrutacji.
- Kieruj się zdrowym rozsądkiem! Nie wierz w szybki, łatwy zarobek. Zdjęcia na „Insta” to nie dowód sukcesu i bogactwa.
