FAQ

Pytania i odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania

 


INWESTYCJE ALTERNATYWNE

 

Czym różni się „weksel” od „weksla inwestycyjnego”?

„Weksel” to dokument stanowiący pisemne zobowiązanie wystawcy (podpisującego weksel) lub wskazanej przez niego osoby do zapłacenia określonej sumy pieniędzy osobie wymienionej w dokumencie lub jego okazicielowi w oznaczonym terminie.* Stanowi zatem formę płatności za towary i usługi lub dodatkowe zabezpieczenie umowy.

Weksel musi być sporządzony na piśmie i podpisany odręcznie. Może być wystawiony przez:

  • osobę prawną – dokument podpisuje wówczas na przykład prezes zarządu,
  • spółkę cywilną – w tym przypadku dokument podpisują wszyscy wspólnicy, jeśli zobowiązanie mają spłacać wspólnie lub konkretne osoby.

Wystawca weksla (dłużnik) płaci wekslem wierzycielowi. Wierzyciel może przepisać weksel na inną osobę. Następnie wystawca w określonym terminie musi zapłacić należność po przedstawieniu weksla przez wierzyciela.

Weksle spełniają kilka funkcji. Wśród najważniejszych są:

  1. funkcja kredytowa – w jej przypadku weksel stanowi formę kredytu kupieckiego – wierzyciel udziela dłużnikowi kredytu z odroczonym terminem płatności, wskazanym na wekslu;
  2. funkcja płatnicza – w tym przypadku weksel zastępuje środek płatniczy, czyli za pomocą weksla regulowane są zobowiązania za towary lub usługi;
  3. funkcja gwarancyjna – w jej przypadku weksel stanowi zabezpieczenie zobowiązań pieniężnych (obecnych i przyszłych), czyli stanowi formę zabezpieczenia pożyczki prywatnej;
  4. funkcja obiegowa – polega na tym, że prawa z weksla mogą być przenoszone na innych.

Oferowane przez przedsiębiorców instrumenty takie jak „inwestycje w weksle” stanowią połączenie mechanizmu weksla i pożyczki. W takiej transakcji biorą udział trzy podmioty:

  1. konsument, który jest jednocześnie kapitałodawcą (inwestorem) i nabywcą weksla,
  2. podmiot organizujący inwestycję, który jest wystawcą weksla i jednocześnie pożyczkodawcą (dla przedsiębiorcy poszukujący kapitału),
  3. przedsiębiorca, który jest pożyczkobiorcą i jednocześnie właścicielem nieruchomości stanowiącej zabezpieczenie hipoteczne.

W powszechnej regulacji prawnej funkcjonuje jedynie „weksel” jako papier wartościowy, który wyraża bezwarunkowe zobowiązanie jednej strony do zapłaty określonej sumy pieniężnej drugiej stronie. Może być on oprocentowany i płatny za okazaniem, w określonym czasie po okazaniu lub w oznaczonym dniu.

Brakuje natomiast legalnej definicji „weksla inwestycyjnego”, która określałaby jego istotę, cel, czy mechanizm działania. Można zatem uznać, że jest to określenie stworzone przez przedsiębiorców w celu oferowania usług inwestycyjnych; użyte dla wzbudzenia zainteresowania potencjalnego inwestora.

* Źródło: Słownik języka polskiego PWN

W jaki sposób zabezpieczone są inwestycje w „weksle inwestycyjne”?

Przepisy prawa w żaden szczególny sposób nie chronią konsumenta w razie niewypłacalności wystawcy weksla, czy pożyczkobiorcy. Środki przekazane wystawcy weksla nie są objęte gwarancjami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, jak np. lokaty bankowe.

Przedsiębiorcy oferujący tego typu inwestycje nie są podmiotami rynku finansowego, w związku z czym są wyłączeni spod kontroli Komisji Nadzoru Finansowego. W razie niewypłacalności lub upadłości pożyczkobiorcy lub wystawcy weksla konsument może mieć problem z odzyskaniem zaangażowanych środków.

Weksel nie jest także objęty regulacją ustawy o ofercie publicznej ani ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. W konsekwencji nie musi być on rejestrowany w Krajowym Rejestrze Papierów Wartościowych. Jego emisja, w celu pozyskania środków pieniężnych, nie podlega zatem kontroli z punktu widzenia spełniania wymogów prawnych.

Wbrew zapewnieniom przedsiębiorców oferujących „inwestycje w weksle”, nie mogą oni zagwarantować zatem inwestorom bezpieczeństwa transakcji.

Czy gwarancja zwrotu kapitału przez przedsiębiorcę oferującego „inwestycję w weksle” może świadczyć o bezpieczeństwie inwestycji?

Reklamowana przez przedsiębiorców – wystawców weksla – gwarancja zwrotu kapitału początkowego mogłaby świadczyć o braku ryzyka inwestycyjnego po stronie konsumentów. Jednak każda forma inwestycji mającej na celu osiągnięcie zysku jest obarczona pewnym ryzykiem. Stąd też zapewnianie przedsiębiorców o zwrocie kapitału początkowego może wprowadzać konsumentów w błąd. W przypadku „weksli inwestycyjnych” ustanowione zabezpieczenie hipoteczne związane jest z umową pożyczki, a zatem zabezpiecza wyłącznie interes pośrednika, a nie konsumenta.

Dlatego też zapewnienia przedsiębiorców o zwrocie kapitału początkowego mogą wprowadzać konsumentów w błąd.

Jakie obowiązki informacyjne ma wystawca weksli?

Wystawca weksli, czyli emitent, nie ma obowiązku przedstawiania żadnych dokumentów ofertowych. Wystarczy jego deklaracja o emisji weksli. Prawo nie zobowiązuje bowiem emitenta do zamieszczania w ogłoszeniu informacji o warunkach emisji, ani też nie przewiduje sankcji związanych z nierzetelnym informowaniem. Ocena faktycznego ryzyka inwestycyjnego spoczywa zatem na inwestorze, któremu trudno będzie zweryfikować obietnice emitenta złożone np. w reklamie produktu.

W konsekwencji ryzyko inwestycyjne w takie instrumenty wzrasta.

 


Co dzieje się z moimi oszczędnościami, kiedy bank upada?

W sytuacji upadku banku instytucją powołaną do ochrony zgromadzonych w nim depozytów, jest Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Gwarantuje on zwrot 100 % oszczędności każdej osobie, będącej właścicielem depozytów, która posiada środki pieniężne o równowartości nie wyższej niż 100 000 euro. Środki pieniężne zgromadzone w danym banku niezależnie od tego na ilu rachunkach je zgromadzono są traktowane jako jeden depozyt.

Do obliczenia wartości euro w złotych przyjmuje się kurs średni z dnia spełnienia warunku gwarancji, ogłaszany przez Narodowy Bank Polski. Limit kwoty gwarantowanej przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny obejmuje środki zgromadzone na rachunkach według stanu na dzień spełnienia warunku gwarancji łącznie z odsetkami naliczonymi do tego dnia. Zgodnie z ustawą o bankowym funduszu gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji, w przypadku banku dzień spełnienia warunku gwarancji oznacza dzień zawieszenia działalności banku wskazany w decyzji Komisji Nadzoru Finansowego i ustanowienia zarządu komisarycznego, o ile nie został on ustanowiony wcześniej, oraz wystąpienia do właściwego sądu z wnioskiem o ogłoszenie upadłości lub dzień wystąpienia przez Fundusz do właściwego sądu z wnioskiem o ogłoszenie upadłości.

Co dzieje się z moimi rachunkami bankowymi (np. ROR), kiedy upada bank?

Zgodnie z ustawą prawo upadłościowe, umowy rachunku bankowego z dniem ogłoszenia upadłości banku ulegają rozwiązaniu, z tym że oprocentowanie rachunków bankowych jest naliczane do dnia ogłoszenia upadłości banku. Dotyczy to m.in. najczęściej zawieranych przez konsumentów umów rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego. W takim przypadku, w celu zapewnienia możliwości dalszego otrzymywania świadczeń lub środków pieniężnych na rachunek bankowy (np. z tytułu wynagrodzenia, zasiłku, emerytury etc.), niezbędne będzie założenie nowego rachunku w innym banku i powiadomienie o tym fakcie odpowiednich podmiotów, które dotychczas zasilały nasze konta (np. pracodawcę lub ZUS).

Równocześnie, zgromadzone na rachunkach bankowych środki pieniężne podlegają ochronie do łącznej równowartości 100 000 euro. Również rachunki wspólne objęte są gwarancjami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego. W takim przypadku kwota gwarantowana wyliczana jest odrębnie dla każdego ze współposiadaczy rachunku. Sytuacja ta może dotyczyć m.in. małżonków posiadających wspólne konto.

Co dzieje się z moim inwestycjami, kiedy upada bank?

Nie wszystkie produkty inwestycyjne oferowane przez banki są objęte gwarancjami Bankowego Funduszu Gwarancyjnego. Podstawowym kryterium w takim przypadku jest ustalenie podmiotu, z którym konsument zawiera umowę. Gwarancją nie są objęte produkty inwestycyjne, w których bank występuje wyłącznie w charakterze pośrednika. Będzie to dotyczyło w szczególności nabycia jednostek funduszu inwestycyjnego lub lokat strukturyzowanych w formie polisy ubezpieczeniowej. W razie jakichkolwiek wątpliwości powinniśmy się upewnić przed zawarciem umowy, czy powierzone przez nas środki objęte są gwarancją Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.

Obligacje podporządkowane to instrumenty finansowe, którym towarzyszy podwyższone ryzyko związane z możliwością ich wykorzystania w procesie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banku. Jeśli bank, który wyemitował te obligacje, będzie miał poważne problemy finansowe, to inwestor może nie odzyskać częsci lub nawet całości swoich środków. Jego roszczenia będą zaspokajane na końcu, czyli po wszystkich innych wierzycielach banku, pod warunkiem, że zostaną jakieś pieniądze do podziału. Należy podkreślić, że pieniądze ulokowane w obligacjach podporządkowanych nie podlegają ochronie, jaką są objęte np. depozyty bankowe, czyli gwarancjom BFG.

Z tych względów obligacje podporządkowane nie są produktem odpowiednim dla inwestora indywidualnego, szczególnie dysponującego niewielkimi zasobami pieniężnymi. Instrumenty te nie powinny stanowić znaczącej części portfela inwestycyjnego przeciętnego konsumenta, który nie może dywersyfikować ryzyka inwestycyjnego.

Jeśli z jakichś względów konsument ulokował znaczącą część swoich pieniędzy w obligacjach podporządkowanych, powinien rozważyć czy w miarę możliwości nie zredukować swojego zaangażowania w te instrumenty. W tym celu należy skontaktować się z podmiotami, za pośrednictwem których doszło do nabycia obligacji. Każdy klient ma prawo oczekiwać od tych instytucji rzetelnych i pełnych informacji oraz odpowiedzi na swoje pytania lub wątpliwości. Najlepiej, gdy informacje te przkazywane są konsumentowi w trwałej formie, np. pisemnej czy emailowej.

Co dzieje się z moim kredytem hipotecznym lub konsumenckim, kiedy bank upada?

Upadłość banku nie oznacza umorzenia zobowiązania kredytowego. Dotyczy to zarówno kredytu hipotecznego, jak i kredytu konsumenckiego. Konsumenci powinni nadal spłacać zobowiązanie zgodnie z harmonogramem spłaty kredytu, na rachunek widniejący w umowie kredytowej, o ile bank oddał środki pieniężne do dyspozycji kredytobiorcy. Jeśli do dnia ogłoszenia upadłości banku nie nastąpiło oddanie środków pieniężnych do dyspozycji kredytobiorcy to zgodnie z ustawą prawo upadłościowe ww. umowy ulegają rozwiązaniu z dniem ogłoszenia upadłości.

Co jeśli mój deweloper ma rachunek powierniczy w banku, który ma problemy finansowe, upada?

Zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy z dnia  10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (dalej: „ustawa o BFG”) w przypadku rachunków powierniczych deponentem jest powierzający a nie powiernik. Oznacza to, że w przypadku MRP deponentem staje się każdy z nabywców, który wpłacił środki na MRP, korzystając z odrębnego limitu gwarancyjnego (w wysokości do 100 000 euro). W związku z tym, w przypadku upadłości banku środki znajdujące się na MRP w momencie upadłości banku (bez względu na jego rodzaj) zostają zwrócone nabywcom w wysokości nieprzekraczającej ww. limitu.

W przypadku OMRP w sytuacji upadłości banku nabywca otrzyma od BFG zwrot części wpłaconych przez siebie środków znajdujących się w momencie upadłości na tym rachunku, oczywiście w kwocie nie przekraczającej równowartości ww. limitu gwarancyjnego. Należy pamiętać, że w przypadku OMRP pozostała część środków nabywców będzie mogła zostać już wcześniej wypłacona deweloperowi na poczet zakończonego etapu przedsięwzięcia deweloperskiego (mówiąc obrazowo wypłacone środki zostały już „wbudowane” przez dewelopera w nieruchomość).

W przypadku ZMRP, kwoty zgromadzone na tym rachunku są w wysokości wpłaconej przez nabywcę (w zależności od etapu może to być nawet 100 ceny% lokalu/ domu). Zatem w sytuacji upadłości banku prowadzącego ZMRP nabywca otrzyma od BFG zwrot wszystkich wpłaconych przez siebie środków, o ile ich wysokość nie przekracza ww. limitu gwarancyjnego. Kwoty przekraczające ww. limit gwarancyjny nie zostaną zwrócone nabywcy przez BFG. Nabywca zgodnie z art. 27 ustawy o BFG jest uprawniony do dochodzenia od podmiotu objętego systemem gwarantowania (banku prowadzącego MRP) roszczeń ponad wyżej określony limit gwarancyjny. Następuje to jednak na ogólnych zasadach i polega w szczególności na zgłoszeniu roszczenia do masy upadłości banku.

Należy jednocześnie pamiętać, że w sytuacji, gdy nabywca posiada jednocześnie w tym samym banku, który prowadzi MRP (bez względu na jego rodzaj), prywatne konto bankowe (np. ROR, konto oszczędnościowe) przedmiotowy limit nie podlega zsumowaniu. Nabywca otrzyma wówczas zwrot jedynie do wysokości kwoty nieprzekraczającej 100 000 euro. Jeśli jednak umowę deweloperską zawrą dwie osoby (np. małżonkowie) to limit gwarancyjny w odniesieniu do środków zgromadzonych na MRP sumuje się.

Upadłość banku nie ma wpływu na byt prawny umowy deweloperskiej, która nadal obowiązuje.  Pomimo, że obecnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 16 września 2011 r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego nie regulują tej kwestii, w takim przypadku deweloper powinien zawrzeć umowę o prowadzenie MRP z nowym bankiem.

Gdzie uzyskam pomoc w sytuacji upadku, problemów finansowych mojego banku?

O udzielenie pomocy powinieneś zwrócić się do swojego banku.

Potrzebne informacje możesz również znaleźć na stronie: Bankowego Funduszu Gwarancyjnego: https://www.bfg.pl/.

Rzecznik Finansowy

W sprawach finansowych możesz również skorzystać z bezpłatnej pomocy Rzecznika Finansowego:

Al. Jerozolimskie 87, 02-001 Warszawa

nr tel. 22 333 73 26, 22 333 73 27, nr faks 22 333 73 29

Do zadań Rzecznika Finansowego należy podejmowanie działań w zakresie ochrony klientów podmiotów rynku finansowego, których interesy reprezentuje. Szczegółowe informacje dostępne są na stronie Rzecznika Finansowego https://rf.gov.pl/.

Miejski/Powiatowy Rzecznik Konsumentów

Możesz zwrócić się o bezpłatną pomoc do miejskiego (powiatowego) rzecznika konsumentów, działającego odpowiednio przy urzędach miast lub przy starostwach powiatowych w miejscu twojego zamieszkania. Do zadań rzeczników konsumentów należy między innymi zapewnienie bezpłatnego poradnictwa konsumenckiego i informacji prawnej w zakresie ochrony interesów konsumentów.

Na stronie https://uokik.gov.pl/ w zakładce: „Konsumencie, masz problem? Znajdź pomoc w swoim mieście”, znajdziesz wyszukiwarkę, która ułatwi Ci ustalenie danych teleadresowych najbliższego dla Ciebie rzecznika konsumentów.

Gdzie powinienem się zgłosić i co powinienem zrobić w sytuacji upadku banku w ramach tzw. pierwszych kroków?

Jeżeli dowiedziałeś się o upadłości Twojego banku, w pierwszej kolejności sprawdź komunikaty zamieszczane na stronie internetowej Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (https://www.bfg.pl/). Bankowy Fundusz Gwarancyjny informuje o sposobach i terminie wypłaty środków gwarantowanych dla klientów banku w przypadku jego upadłości. Z komunikatu dowiesz się m.in. w placówkach których banków i w jakim okresie możesz odebrać środki. Poza stroną internetową informację o sposobie i terminie wypłaty gwarantowanych środków Bankowy Fundusz Gwarancyjny ogłasza w dzienniku o zasięgu ogólnopolskim. Do odbioru pieniędzy potrzebny będzie Ci dowód osobisty bądź inny dokument tożsamości. Jeżeli termin wypłaty środków w placówkach banków wskazany przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny już minął, sprawdź w komunikacie, w jaki sposób możesz otrzymać zwrot swoich pieniędzy bezpośrednio od Bankowego Funduszu Gwarancyjnego.

Bankowy Fundusz Gwarancyjny zapewnia wypłatę środków stanowiących co do zasady równowartość 100 000 euro (kwota ta dotyczy Twoich łącznych oszczędności w danym banku, niezależnie od liczby posiadanych w nim rachunków). Zwrotu pieniędzy w kwocie przekraczającej ten limit możesz dochodzić w postępowaniu upadłościowym bezpośrednio od upadłego banku. Wymaga to zgłoszenia wierzytelności sędziemu-komisarzowi w terminie wskazanym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości banku. Wzór wniosku o zgłoszenie wierzytelności znajdziesz na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości: https://www.ms.gov.pl/pl/restrukturyzacja-i-upadlosc/wzory-stosowane-w-postepowaniu-upadlosciowym/. Jeżeli nie wiesz jak wypełnić znajdujący się tam formularz i jakie dokumenty dołączyć do wniosku, poproś o pomoc miejskiego/powiatowego rzecznika konsumentów.

Jeżeli na Twój rachunek bankowy wpływały regularnie środki pieniężne np. z tytułu wynagrodzenia za pracę, emerytury bądź spodziewasz się innych wpływów, niezwłocznie poinformuj swojego pracodawcę, dłużników i inne instytucje o numerze rachunku, który posiadasz w innym banku i na który będą mogły być dokonywane przelewy.

Kiedy i kogo powinienem zawiadomić w sytuacji posiadania oszczędności w upadającym banku?

Jeżeli posiadasz oszczędności w upadającym banku powinieneś zgłosić się do wyznaczonych placówek banków w celu ich odbioru. Informację o tym, gdzie i w jakim terminie będziesz mógł otrzymać zwrot zgromadzonych na rachunku środków, uzyskasz na stronie Bankowego Funduszu Gwarancyjnego (https://www.bfg.pl/). Bankowy Fundusz Gwarancyjny zapewnia bezpieczeństwo depozytów zgromadzonych w bankach i w razie upadłości jednego z nich wypłaca klientom ich oszczędności. Do odbioru pieniędzy będzie Ci potrzebny dowód osobisty bądź inny dokument tożsamości. Jeżeli nie chcesz odbierać pieniędzy w gotówce, możesz po okazaniu dokumentu tożsamości w wyznaczonej placówce wskazać rachunek bankowy, na który zostaną przelane twoje oszczędności.

Jeżeli nie zgłosiłeś się w wyznaczonym terminie do wskazanej przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny placówki banku, będziesz mógł złożyć wniosek o wypłatę Twoich oszczędności bezpośrednio do Bankowego Funduszu Gwarancyjnego – wzór wniosku oraz wszelkie informacje o sposobie jego złożenia i warunkach, które musisz spełnić znajdziesz na ww. stronie Bankowego Fundusz Gwarancyjnego. Termin na złożenie takiego wniosku do Bankowego Funduszu Gwarancyjnego wynosi 5 lat od dnia złożenia przez uprawnioną instytucję wniosku o ogłoszenie upadłości banku. Bankowy Fundusz Gwarancyjny w swoim komunikacie na stronie internetowej wskaże dzień, w którym ten 5-letni termin upływa. Po tym terminie roszczenia o wypłatę Twoich oszczędności przez Bankowy Fundusz Gwarancyjny ulegają przedawnieniu.

Jeżeli Twoje oszczędności zgromadzone w banku przekraczają równowartość 100 000 euro powinieneś zgłosić swoją wierzytelność w postępowaniu upadłościowym w terminie wskazanym w postanowieniu o ogłoszeniu upadłości banku. Bankowy Fundusz Gwarancyjny zapewnia bowiem wypłatę środków w wysokości nie przekraczającej równowartości 100 000 euro (kwota ta dotyczy Twoich łącznych oszczędności w danym banku, niezależnie od liczby posiadanych w nim rachunków). W pozostałym zakresie zwrotu oszczędności będziesz musiał dochodzić bezpośrednio od upadającego banku.  Wzór wniosku o zgłoszenie wierzytelności znajdziesz na stronie Ministerstwa Sprawiedliwości: https://www.ms.gov.pl/pl/restrukturyzacja-i-upadlosc/wzory-stosowane-w-postepowaniu-upadlosciowym/. Jeżeli nie wiesz jak wypełnić znajdujący się tam formularz i jakie dokumenty dołączyć do wniosku, poproś o pomoc miejskiego/powiatowego rzecznika konsumentów.

Kto, w sytuacji upadku banku, wypłaci mi pieniądze i w jakim terminie?

Wypłatą pieniędzy zajmuje się Bankowy Fundusz Gwarancyjny. Podmiot, z którym Zarząd Funduszu zawrze stosowną umowę rozpocznie dokonywanie wypłat środków gwarantowanych zgodnie z uchwałą Zarządu Funduszu, w ciągu 7 dni roboczych od dnia spełnienia warunku gwarancji.

Czy tak samo jestem chroniony w polskim banku jak i w przypadku upadku banku zagranicznego oferującego produkty finansowe na terenie Polski?

Oddziały banków mających siedzibę w innych państwach będących członkami Unii Europejskiej (banki te zwane są instytucjami kredytowymi), wykonujące działalność na terytorium Polski, przynależą do systemu gwarantowania depozytów kraju macierzystego (kraju siedziby). Poziom gwarancji we wszystkich państwach Unii Europejskiej wynosi 100 000 euro (lub jego równowartość w walucie krajowej).

Systemem gwarantowania depozytów objęte są środki zgromadzone w oddziałach banków zagranicznych (czyli oddziałach banków z siedzibą na terytorium państwa niebędącego członkiem Unii Europejskiej) w zakresie, w jakim system gwarantowania depozytów w tym państwie nie zapewnia wypłaty środków co najmniej w zakresie i w wysokości określonych w ustawie o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji.

Jak moje środki pieniężne są chronione przez system przed upadłością banku?

Bankowy Fundusz Gwarancyjny chroni depozyty zgromadzone m.in. w:

  • bankach krajowych (tj. z siedzibą na terytorium Polski), z wyłączeniem Banku Gospodarstwa Krajowego,
  • oddziałach banków zagranicznych (tj. banków z siedzibą za granicą Polski, na terytorium państwa niebędącego członkiem UE) o ile oddział banku zagranicznego nie jest uczestnikiem innego systemu gwarantowania albo system, do którego przynależy nie zapewnia gwarancji co najmniej w zakresie i w wysokości, w jakiej zapewnia je Bankowy Fundusz Gwarancyjny.

Maksymalna wysokość środków, która może być zwrócona jednemu deponentowi w ramach gwarancji Bankowego Funduszu Gwarancyjnego w danym banku wynosi równowartość w złotych 100 000 euro, bez względu na liczbę rachunków posiadanych przez deponenta w tym banku. Ochroną objęte są środki w złotych, jak i w walucie obcej.

Więcej informacji o zasadach działania Bankowego Funduszu Gwarancyjnego jest dostępnych na jego stronie www.bfg.pl.

 


CHF

Niniejsza strona powstała w odpowiedzi na zapotrzebowanie opinii publicznej oraz licznej grupy osób posiadających kredyty we franku szwajcarskim, na informacje odnośnie działań podejmowanych przez organy administracji państwowej w związku ze znaczącym umocnieniem się tej waluty.

Graficzna forma prezentacji kalendarium wydarzeń ułatwi ich prześledzenie, a także stanowić będzie kompendium wiedzy zawierające zarówno aktualne, jak i archiwalne dane.

W celu zobrazowania podjętych przez poszczególne banki kroków, mających na celu ułatwienie spłaty kredytu, publikowane jest także tabelaryczne zestawienie informacji banków dotyczące kredytów udzielanych we franku szwajcarskim. Dane uzyskiwane są w trakcie dwóch postępowań wyjaśniających prowadzonych w sprawie 27 banków, które udzielały konsumentom kredytów hipotecznych we franku szwajcarskim. Zestawienia są sporządzane na podstawie informacji uzyskanych od banków i stanowią wyłącznie aktualny obraz sytuacji na rynku. Nie powinny być interpretowane w kontekście ewentualnego naruszenia obowiązujących przepisów prawa, bowiem ocena prawna stanowi przedmiot postępowań prowadzonych przez Prezesa UOKiK. Prezentowane dane będą aktualizowane w oparciu o informacje udzielane przez banki.

Każde zestawienie zawiera informacje m.in. na temat:

  • wysokości kursów kupna i sprzedaży CHF,
  • uwzględniania przez bank ujemnej stawki bazowej LIBOR,
  • uwzględniania ujemnej stopy oprocentowania,
  • możliwości zawieszenia spłaty kredytu,
  • możliwości wydłużenia okresu kredytowania,
  • możliwości przewalutowania kredytu po kursie niższym niż wskazany w tabeli kursowej banku.

Dzięki temu konsumenci mogą zorientować się, jakie warunki oferuje dany bank na tle konkurencji. Zestawienie ma również na celu promowanie najlepszych praktyk stosowanych w odniesieniu do kredytów we franku szwajcarskim oraz zachęcenie banków do podejmowania inicjatywy prowadzącej do złagodzenia negatywnych skutków nagłej zmiany kursu.

Ponadto, konsumenci chcący poinformować Urząd o nieprawidłowościach występujących na rynku usług finansowych, mogą to zrobić za pomocą formularza zawiadomienia UOKiK.

Dziękujemy za zawiadomienie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Przesłaną przez Państwa informację wraz z ewentualnie załączoną dokumentacją Urząd może wykorzystać w toku prowadzonego obecnie badania działań banków, jeżeli informacje te będą dotyczyć kwestii, które są przedmiotem analizy w tych postępowaniach.

W dniu 20 stycznia 2015 r. Prezes UOKiK wszczął w tym zakresie dwa postępowania wyjaśniające. Ich celem jest wstępne ustalenie, czy działania banków związane ze sposobem uwzględniania ujemnych wartości stawek bazowych LIBOR w oprocentowaniu kredytów hipotecznych wyrażonych/denominowanych/indeksowanych we frankach szwajcarskich mogły naruszyć przepisy uzasadniające podjęcie przez Prezesa UOKiK stosownych działań. Ponadto, Urząd sprawdza, czy żądanie od konsumentów dodatkowego zabezpieczenia umów o kredyt hipoteczny wyrażony/denominowany/indeksowany we frankach szwajcarskich w związku ze wzrostem kursu tej waluty wobec złotego mogło naruszyć przepisy uzasadniające wszczęcie postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów w rozumieniu art. 24 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów lub naruszyć chronione prawem interesy konsumentów uzasadniające podjęcie działań określonych w odrębnych ustawach.

Postępowania wyjaśniające prowadzone są w interesie publicznym. Ich wynik nie będzie miał bezpośredniego przełożenia na podnoszone przez Państwa indywidualne roszczenia dotyczące trybu spłaty zaciągniętego kredytu, w tym sposobu skalkulowania wysokości jego rat. Prezes UOKiK nie ma ani prawnych, ani faktycznych możliwości rozstrzygania tego rodzaju indywidualnych spraw konsumenckich w sporze z bankiem. Nie jest też uprawniony do dokonywania – na indywidualne wnioski konsumentów – analizy poszczególnych postanowień pod kątem występowania w umowach klauzul niedozwolonych. Ze względu na indywidulany charakter spraw sugerujemy rozważenie skorzystania z profesjonalnej pomocy prawnej.

Przebieg i stan wskazanych postępowań wyjaśniających będziecie mogli Państwo śledzić na niniejszej stronie internetowej.

LIBOR (London Interbank Offered Rate) to stopa procentowa kredytów udzielanych na rynku międzynarodowym w Londynie. Jest ustalana codziennie o godz. 11.00 (GMT) na podstawie odpowiedzi największych światowych instytucji finansowych na pytanie, po jakiej cenie (stopie procentowej) byłyby w stanie uzyskać fundusze w danej walucie na rynku międzybankowym. Wskaźnik obliczany jest dla dolara amerykańskiego (USD), euro (EUR), franka szwajcarskiego (CHF), funta brytyjskiego (GBP) i jena japońskiego (JPY). Dla każdej z tych walut publikowany jest poziom wskaźnika LIBOR dotyczący pożyczek na 1 dzień, 1 tydzień, 1 miesiąc, 2 miesiące, 3 miesiące, 6 miesięcy i 1 rok.

LIBOR obliczany jest jako średnia arytmetyczna wielkości oprocentowania podawanych przez banki będące uczestnikami panelu LIBOR, po odrzuceniu odpowiedniej liczby najwyższych i najniższych z nich.

Wskaźnik LIBOR bardzo często stosowany był przez banki do ustalania oprocentowania kredytów hipotecznych denominowanych w CHF. Typowa stosowana przez nie formuła to suma wskaźnika LIBOR (najczęściej trzy- lub sześciomiesięcznego) oraz marży banku (np. „LIBOR 3M + 1,5%”). Przy takim rozwiązaniu spadek LIBOR bezpośrednio przekłada się na spadek oprocentowania kredytu.


UFK

Decyzje wydane przez Prezesa UOKiK nie zamykają konsumentom drogi do dochodzenia dalszych roszczeń. Skorzystanie z warunków rozwiązania umowy wynikających z decyzji UOKiK również nie wyczerpuje możliwości dochodzenia roszczeń.

Konsument może dochodzić swoich roszczeń przed sądem powszechnym, składając pozew indywidualny lub dołączając do pozwu zbiorowego.

Zgodnie z ustawą z dnia 17 grudnia 2009 r. o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym, dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym jest możliwe, gdy roszczenia:

  1. są jednego rodzaju,
  2. są dochodzone przez co najmniej 10 osób,
  3. zostały oparte na tej samej lub takiej samej podstawie faktycznej.

Ustawa ma zastosowanie w sprawach o roszczenia o ochronę konsumentów, z tytułu odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny oraz z tytułu czynów niedozwolonych, z wyjątkiem roszczeń o ochronę dóbr osobistych.

Należy pamiętać, że wszczęcie postępowania grupowego nie wyłącza możliwości dochodzenia swych roszczeń przez osoby, które nie przystąpiły do grupy lub z niej wystąpiły.

Postępowanie konsumenta w tym przypadku powinno być podobne do kroków podjętych przez konsumenta, który np. uważa, że postanowienia umowy lub OWU mogą być niezgodne z prawem lub chce po prostu zrezygnować z umowy. Może on podjąć następujące kroki:

a) Reklamacja u przedsiębiorcy

Konsument może złożyć reklamację do podmiotu, z którym podpisał umowę lub który zaoferował przystąpienie do ubezpieczenia – może to być ubezpieczyciel lub ubezpieczający, np. bank lub pośrednik finansowy.

b) Uzyskanie porady prawnej w instytucji konsumenckiej

Jeśli złożenie reklamacji nie poskutkuje, konsument może skontaktować się z instytucją świadczącą bezpłatne porady prawne w sprawach indywidualnych – Rzecznikiem Finansowym, Miejskim lub Powiatowym Rzecznikiem Konsumentów lub Federacją Konsumentów. Kolejnym możliwym rozwiązaniem jest skorzystanie z porady wybranego przez siebie prawnika.

c) Mediacja/arbitraż

Na każdym etapie sporu z przedsiębiorcą (np. ubezpieczycielem, bankiem, doradcą finansowym) konsument może skorzystać z mediacji lub arbitrażu w ramach Sądu Polubownego przy Komisji Nadzoru Finansowego. Warunkiem jest wartość przedmiotu sporu – musi ona przekraczać 500 zł.

Ponadto, 1 stycznia 2016 r. weszły w życie przepisy uprawniające Rzecznika Finansowego do prowadzenia postępowań dotyczących pozasądowego rozwiązywania sporów pomiędzy klientami a podmiotami rynku finansowego. Rzecznik Finansowy przeprowadza postępowanie na wniosek klienta podmiotu rynku finansowego. Należy pamiętać, że Rzecznik może odmówić wszczęcia postępowania m.in.: jeśli klient nie wyczerpał drogi postępowania reklamacyjnego lub spór jest lub był rozpatrywany przez sąd, inny organ powołany do rozpoznania spraw danego rodzaju lub podmiot uprawniony do przeprowadzenia pozasądowego rozwiązywania sporów. Składając wniosek, klient musi uiścić opłatę w wysokości 50 zł. W szczególnie uzasadnionych przypadkach Rzecznik może zwolnić klienta z obowiązku uiszczenia opłaty.

d) Droga sądowa

Co do samego missellingu, czyli nieuczciwej sprzedaży, należy wskazać, że udowodnienie tej praktyki ułatwią wszelkie materiały i dokumenty mogące potwierdzić, że konsument został nakłoniony do zakupu produktu niedostosowanego do jego potrzeb. Można wśród nich wymienić np. wszelkie materiały z rozmowy z przedsiębiorcą (zarówno telefoniczne, jak i wiadomości e-mail), ulotki reklamowe i materiały przekazane konsumentowi podczas procesu sprzedaży.

Należy także wskazać, że 1 kwietnia 2016 r. zaczął obowiązywać w nowym brzmieniu art. 21 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej, który przewiduje, że zakład ubezpieczeń (w odniesieniu do umów ubezpieczenia na życie, jeżeli są związane z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, a także ubezpieczenia na życie, w których świadczenie zakładu ubezpieczeń jest ustalane w oparciu o określone indeksy lub inne wartości bazowe) uzyska od ubezpieczającego/ubezpieczonego, w formie ankiety, informacje dotyczące jego potrzeb, wiedzy i doświadczenia w dziedzinie ubezpieczeń na życie oraz jego sytuacji finansowej, tak aby zakład ubezpieczeń mógł dokonać oceny, jaka umowa ubezpieczenia jest odpowiednia do potrzeb ubezpieczającego/ubezpieczonego. Ankieta taka również będzie mogła stanowić dowód w postępowaniu w sprawie missellingu.

 

UOKiK zakończył wszystkie postępowania dotyczące polis na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Zobowiązania złożyło siedemnastu przedsiębiorców, czyli wszyscy, wobec których prowadzono postępowanie. Postępowaniem objęto wszystkie wzorce, które mogły zostać objęte w momencie wszczynania postępowania w sprawie ubezpieczeń z ufk. Zgodnie z obowiązującymi w chwili wszczęcia postępowań przepisami, postępowania obejmowały wzorce umowne, które były stosowane przez ubezpieczycieli w chwili wszczęcia postępowań lub od końca roku, w którym zaprzestano ich stosowania do dnia wszczęcia postępowania nie upłynął rok.

Decyzje wydane przez Prezesa UOKiK mogą być pomocne także dla tych konsumentów, którzy już ponieśli opłaty i zdecydują się dochodzić swych roszczeń lub tych, którzy zawarli umowy na podstawie wzorców nieobjętych postępowaniem. Konsumenci mogą skorzystać z argumentacji zawartej w decyzjach UOKiK. Uzasadnienia zawarte w decyzjach mogą być przydatne przy przedstawieniu własnej interpretacji prawnej i mogą stanowić podstawę do dochodzenia roszczeń.

 

Konsumenci w celu uzyskania takich informacji powinni śledzić stronę UOKiK. W zakładce Urząd – Aktualności, a także na niniejszej stronie, zamieszczane są informacje dotyczące postępowań w sprawie polis na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Można tu znaleźć komunikaty na temat produktów, które zostały objęte decyzjami UOKiK, a także działań, do których zobowiązali się przedsiębiorcy.

Na niniejszej stronie konsumenci znajdą szczegółowe informacje na temat postępowań UOKiK w tym zakresie – są tu zarówno treści wydanych decyzji, najczęstsze pytania konsumentów wraz z odpowiedziami (jak dochodzić swoich roszczeń, do kogo zwrócić się o pomoc), jak i formularz Zawiadom UOKiK, który umożliwia zawiadomienie UOKiK o praktyce przedsiębiorców, która może naruszać zbiorowe interesy konsumentów.

Należy wskazać, że wszystkie ww. decyzje dotyczące polis na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym są już prawomocne.

 

Generalnie postępowania dotyczyły pobierania wysokich opłat likwidacyjnych (również poprzez ustalanie niskiej wartości świadczenia, czyli zwracania niewielkiej kwoty wpłaconych środków przy rozwiązywaniu przez konsumentów zawartych umów). W postępowaniach zakwestionowano również działanie przedsiębiorców polegające na pobieraniu opłat w pierwszym roku od zawarcia umowy ubezpieczenia, które, w przypadku wygaśnięcia umowy lub rozwiązania umowy przez konsumenta w określonym termie, były zatrzymywane przez przedsiębiorcę (praktyka stosowana przez AEGON Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie S.A. z siedzibą w Warszawie).

Mechanizm pobierania opłat nie był identyczny we wszystkich sprawach, niemniej jednak wszystkie te opłaty związane były z zatrzymaniem przez przedsiębiorców większości środków wpłaconych przez konsumenta w związku z wcześniejszym rozwiązaniem umowy.

Przedsiębiorcy podnosili, że wprowadzenie tak wysokich opłat uzasadnione miało być rzekomo wysokimi kosztami związanymi z przygotowaniem i wprowadzeniem produktów na rynek, wysokością prowizji płaconych na rzecz pośredników.

W ocenie UOKiK, ubezpieczyciele, przerzucając na konsumentów koszty zawarcia ubezpieczenia, uniemożliwili im realne skorzystanie z prawa do wypowiedzenia umowy.

 

Decyzje wydane przez Prezesa UOKiK pozwoliły bezpośrednio poprawić sytuację kilkuset tysięcy konsumentów korzystających z ubezpieczeń z ufk. Należy wspomnieć, że ww. decyzje nie tylko umożliwiają konsumentom korzystającym z produktów objętych decyzjami m.in. obniżenie opłat likwidacyjnych, ale także ułatwiają dochodzenie roszczeń tym, którzy nie są beneficjentami decyzji Prezesa UOKiK.

Decyzje nie objęły wszystkich wzorców stosowanych przez przedsiębiorców na przestrzeni ostatnich lat. UOKiK objął swoimi decyzjami wybrane produkty, które w momencie wszczęcia postępowania nie zostały dotknięte przedawnieniem. Niemniej jednak, pogląd wyrażony w decyzjach nie ogranicza się jedynie do problemu opłat likwidacyjnych w odniesieniu do konkretnych, wybranych produktów, a zawiera całościową, ogólną ocenę zjawiska, jakim jest rezygnacja konsumenta z ubezpieczenia z ufk i pobieranie w związku z tym opłat przez przedsiębiorców. W decyzjach zawarto analizę i ocenę prawną działań przedsiębiorców polegających na pobieraniu/zatrzymywaniu wszystkich lub większości wpłaconych przez konsumenta środków w przypadku rozwiązania umowy z ufk.

Należy podkreślić, że UOKiK zamierza, przy współpracy z KNF i Rzecznikiem Finansowym, przyglądać się rozwojowi rynku ubezpieczeń, w szczególności nowym produktom umów ubezpieczenia na życie z ufk wprowadzanym do obrotu po wejściu nowych przepisów. W przypadku dostrzeżenia nieprawidłowości w tym zakresie, UOKiK podejmie działania mające na celu ochronę konsumentów i przeciwdziałanie naruszeniom.

UOKiK zwraca uwagę, że rynek usług ubezpieczeniowych jest rynkiem wiążącym się ze zwiększonym ryzykiem dla konsumentów. Produkty na nim oferowane mają szczególny charakter – są nie tylko skomplikowane, ale ich nabycie pociąga za sobą długotrwałe zobowiązania finansowe, często bardzo obciążające konsumentów.

 

UOKiK na bieżąco monitoruje wykonanie wszystkich decyzji wydanych w oparciu o sprawozdania składane przez ubezpieczycieli.

Ponadto, należy zaznaczyć, że UOKiK uważnie analizuje i weryfikuje wszelkie sygnały o nieprawidłowościach dostrzeżonych na rynku finansowym, w tym również te dotyczące ubezpieczeń z ufk. Wszystkie informacje od konsumentów, które mogą być przydatne w monitorowaniu realizacji zobowiązań oraz rynku ubezpieczeń z ufk, będą dla UOKiK cenne i pomocne. Informacje o nieprawidłowościach konsumenci mogą przekazać poprzez formularz Zawiadom UOKiK dostępny na niniejszej stronie, a także w formie pisemnej na adres Urzędu.

 

Konsumenci, dochodząc swoich roszczeń na drodze cywilnoprawnej, także muszą pamiętać o terminach przedawnienia.

Przedawnienie jest instytucją prawa, która ogranicza w czasie możliwość dochodzenia roszczenia. Skutkiem jest to, że po upływie terminu przedawnienia ten, przeciw komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się z korzystania z zarzutu przedawnienia.

Należy pamiętać, że konsument ma do wyboru kilka możliwości dochodzenia swoich roszczeń z tytułu umowy ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, dla których okres przedawnienia jest różny.

Co do zasady, zgodnie z art. 819 § 1 k.c., roszczenia z umowy ubezpieczenia przedawniają się z upływem lat trzech. Zasady obliczania terminu przedawnienia znajdują się w przepisach ogólnych kodeksu cywilnego, t. j. art. 120, który stanowi, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Przepisy prawa nie definiują pojęcia wymagalności, jednak przyjmuje się, że jest to sytuacja, w której wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia, a dłużnik ma obowiązek je spełnić.

Jednocześnie, w przypadku wprowadzenia w błąd przez przedsiębiorcę przy zawieraniu umowy ubezpieczenia z ufk poprzez np. rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji, pominięcie istotnych informacji na temat oferowanego produktu w przypadku zawierania umowy (tzw. misselling), można dochodzić roszczeń przyjmując za podstawę przepisy ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (upnpr). Zgodnie z art. 14 upnpr, roszczenia z tytułu nieuczciwej praktyki rynkowej ulegają przedawnieniu z upływem lat trzech. Konsument może powoływać się na art. 4 oraz art. 5 upnpr. Należy pamiętać, że zgodnie z art. 5 upnpr, praktykę rynkową uznaje się za działanie wprowadzające w błąd, jeżeli działanie to w jakikolwiek sposób powoduje lub może powodować podjęcie przez przeciętnego konsumenta decyzji dotyczącej umowy, której inaczej by nie podjął.

Ponadto, przy dochodzeniu roszczeń istnieje możliwość powoływania się także na przepisy kodeksu cywilnego dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia lub nienależnego świadczenia. Zgodnie z art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Zgodnie z art. 410 § 2 k.c., świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia. Roszczenia te przedawniają się z upływem lat dziesięciu. Przyjmuje się, że roszczenia z tego tytułu stają się wymagalne od dnia wezwania wzbogaconego do wydania korzyści.

Jednocześnie, konsument może dochodzić swoich praw, powołując się na niedozwolone postanowienia umowne zawarte w umowie ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Zgodnie z art. 3851 § 1 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Należy pamiętać, że nawet jeśli umowa ubezpieczenia została zawarta pomiędzy przedsiębiorcami na rzecz konsumenta, to konsument ma prawo kwestionować postanowienia znajdujące się w umowie. Roszczenia o uznanie postanowienia za niedozwolone przedawniają się z upływem lat dziesięciu. Termin ten liczy się od dnia zawarcia umowy przez konsumenta. W praktyce spotykane są sytuacje, w których konsumenci najpierw dochodzą swoich roszczeń w postępowaniu o uznanie postanowienia zawartego w umowie ubezpieczenia z ufk za niedozwolone, a w przypadku uznania przez sąd ich abuzywności – powołują się na uzyskanie korzyści majątkowej przez przedsiębiorcę bez podstawy prawnej (nienależne świadczenie) lub bezpodstawne wzbogacenie.

W związku z powyższym należy stwierdzić, że w zależności od tego, na którą podstawę prawną konsument zdecyduje się powołać, termin przedawnienia roszczenia może się różnić. W przypadku np. twierdzenia konsumenta, że opłata likwidacyjna była świadczeniem nienależnym, termin przedawnienia wynosi dziesięć lat. Jednak, w sytuacji gdy konsument powoła się na to, że przedsiębiorca dopuścił się wprowadzenia w błąd konsumenta przy zawieraniu umowy ubezpieczenia, np. przekazał informacje wprowadzające w błąd, pominął istotne informacje o ryzyku związanym z produktem, będzie go obowiązywał trzyletni okres przedawnienia.

Konsument powinien mieć świadomość, że termin przedawnienia w sprawach z tytułu ubezpieczeń z ufk może być różny.

 

Ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym (ufk) to ubezpieczenie osobowe, który łączy w sobie element ochronny z inwestycyjnym. Oznacza to, że składka wpłacana przez konsumenta na poczet ubezpieczenia przeznaczana jest na dwa cele. Pierwsza jej część służy ochronie ubezpieczeniowej i wypłacie świadczenia pieniężnego zagwarantowanego w przypadku wystąpienia określonych w umowie zdarzeń, np. śmierci ubezpieczającego lub dożycia przez niego określonego wieku. Druga część składki inwestowana jest w ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe. Koszyk funduszy może być organizowany przez ubezpieczyciela lub mieć strukturę otwartą, dopuszczającą inwestowanie środków przez ubezpieczającego bądź ubezpieczonego poprzez dostęp do platformy internetowej.

Wartość funduszu przeliczana jest na jednostki uczestnictwa, a środki w nim zgromadzone przeznaczane są na zakup różnych instrumentów finansowych – np. akcji, obligacji, lub złota.

Cechą charakterystyczną tak skonstruowanego produktu jest zatem ryzyko inwestycyjne, które ponosi klient, decydując się na zainwestowanie części gromadzonych środków w jednostki ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego. Jednocześnie uzyskuje on możliwość zapewnienia ochrony ubezpieczeniowej, której zakres zależy od rodzaju umowy.

Jeśli w trakcie obowiązywania umowy zaistnieją przewidziane w niej zdarzenia, ubezpieczający lub wskazana przez niego osoba (tzw. uposażony) otrzymuje świadczenie w wysokości określonej w umowie, równej np. sumie ubezpieczenia albo bieżącej wartości jednostek ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego. Natomiast rezygnacja ubezpieczonego z umowy wiąże się z całkowitym wykupem polisy i poniesieniem kosztów w postaci np. opłaty likwidacyjnej. Istnieje również możliwość wypłaty wartości polisy w trakcie obowiązywania umowy. Jest to tzw. wykup częściowy, który nie oznacza rezygnacji z umowy i wiąże się w związku z tym z niższymi kosztami. Umowa ma z reguły charakter długoterminowy, zawierana jest np. na 10 lub 30 lat, chociaż funkcjonują też produkty 2-4 letnie. W jej ramach konsument zobowiązuje się wpłacić jednorazowo składkę lub dokonywać regularnych wpłat w określonych w umowie okresach, np. miesięcznych, kwartalnych lub rocznych.

 

Ubezpieczenie na życie z ufk często w potocznym języku mylnie nazywa się polisolokatą. Są to jednak dwa odrębne, różniące się produkty.

Polisolokata to umowa ubezpieczenia na życie i dożycie, z reguły nie mająca charakteru długoterminowego. Konsument może w dowolnym momencie od niej odstąpić, nie ponosząc w związku z tym kosztów np. w postaci opłaty likwidacyjnej. Świadczenie w przypadku dożycia przez ubezpieczonego określonego wieku lub jego śmierci równe jest wpłaconej przez niego składce powiększonej o ustaloną w umowie wartość.

Natomiast składka wpłacana w ramach ubezpieczenia na życie z ufk przeznaczana jest w części na cele ochronne i koszty, jakie ubezpieczyciel ponosi w związku z udzielaniem ochrony ubezpieczeniowej, a w pozostałej na cele inwestycyjne. Związane z tym ryzyko inwestycyjne powoduje, że nie można oszacować, jaki ostatecznie wynik finansowy osiągnie dany produkt. Ponadto ewentualny zysk, jaki zostanie osiągnięty na koniec okresu inwestycyjnego (w praktyce 10-15 lat), jest opodatkowany.

Lokata zaś to produkt bankowy. Jej założenie polega na ulokowaniu w banku na określony czas pewnej kwoty. Do wpłaconych środków doliczane są klientowi odsetki, których wysokość uzależniona jest od umowy i czynników zewnętrznych (stopy procentowe banku centralnego). Zazwyczaj zakładana jest na okres od 1 miesiąca do 3 lat. Po jej zakończeniu bank nalicza odsetki i pomniejsza je o 19-procentowy podatek, zwany potocznie podatkiem Belki. Jeśli posiadacz lokaty zdecyduje się ją rozwiązać przed terminem, na jaki została założona, może – w zależności od jej rodzaju – utracić część lub całość odsetek, ale co do zasady nie utraci kapitału. Niektóre banki oferują lokaty, w przypadku których wcześniejsze zerwanie umowy nie wiąże się z utratą odsetek.

W porównaniu do ubezpieczenia na życie z ufk lokata jest więc produktem bezpieczniejszym. Nie wiąże się z nią ryzyko inwestycyjne, które jest nieodłącznym elementem ubezpieczenia na życie z ufk. Rezygnacji z lokaty towarzyszą również niższe koszty, tymczasem w przypadku ubezpieczenia na życie z ufk występuje wysoki koszt rezygnacji w postaci np. opłaty likwidacyjnej, sięgających, w skrajnych przypadkach, 100% wartości zgromadzonych środków.

Ubezpieczenie na życie z ufk Polisolokata Lokata bankowa
Struktura produktu Składka przeznaczana na dwa cele: ochronny + inwestycyjny Składka w całości przeznaczona na wypłatę świadczenia Kwota w całości przeznaczona na wypłatę środków
Zysk Trudny do oszacowania Ustalony w umowie Ustalony w umowie
Czas trwania umowy Długi, 10-30 lat (najczęściej)

Średni, 2-4 lata (rzadziej)

Średni lub krótki Krótki, 1 miesiąc – 3 lata
Kiedy można odstąpić bez utraty kapitału Z końcem trwania umowy Dowolnie Dowolnie
Koszty odstąpienia przed końcem umowy Utrata do 100% zgromadzonych środków (tzw. opłata likwidacyjna) Utrata części kwoty umownej, o którą powiększony jest kapitał Utrata części lub całości odsetek
Ryzyko inwestycyjne Tak Nie Nie
Gwarancja Bankowego Funduszu Gwarancyjnego Nie Nie Tak

Przed zakupem ubezpieczenia z ufk należy przede wszystkim upewnić się, czy instytucja je sprzedająca poinformowała o:

  1. istotnych cechach umowy ubezpieczenia;
  2. zasadach przystępowania i rezygnacji z umowy przed upływem czasu, na jaki została zawarta;
  3. kosztach umowy, w tym związanych z jej obsługą umowy i rozwiązaniem;
  4. roli, jaką pełni w umowie instytucja zawierająca umowę z konsumentem.

Konsument ma prawo do uzyskania pełnej i rzetelnej informacji o ofercie, a instytucja sprzedająca ma obowiązek odpowiedzieć na wszelkie pytania wyczerpująco i zgodnie z prawdą. Konsument może również poprosić o wskazanie postanowienia umowy, które reguluje dane zagadnienie. Dzięki temu będzie mógł zweryfikować, czy podane przez sprzedawcę informacje znajdują potwierdzenie w umowie.

Oto lista pytań, które warto zadać na spotkaniu ze sprzedawcą ubezpieczenia:

Istotne cechy produktu
Ile trwa umowa ubezpieczenia?
Jakiego rodzaju jest to umowa – zawierana indywidualnie, czy w formie grupowej?
Kto jest ubezpieczycielem, a kto ubezpieczającym?
Jaka jest wysokość składki i częstotliwość jej płacenia?
Czy składki należy wpłacać co pewien czas, czy też jest to wpłata jednorazowa?
Czy wysokość składki nie zmienia się przez cały okres trwania umowy, czy też jest indeksowana – a jeśli tak, to na jakich zasadach?
Jaka część składki przeznaczana jest na cele ochronne, czyli uzyskanie ochrony ubezpieczeniowej, a jaka na inwestycję w jednostki funduszu kapitałowego?
Jakie zdarzenia muszą nastąpić, by ubezpieczyciel wypłacił konsumentowi świadczenie?
Jakie świadczenie zostanie spełnione w przypadku, gdy wystąpi zdarzenie określone w umowie?
Od czego zależy wysokość wypłacanego świadczenia?
Czy, w jakim terminie i w jaki sposób można odstąpić od umowy? Z jakim kosztem będzie się to wiązać?
Czy istnieje możliwość sprawdzania na bieżąco stanu środków zgromadzonych na polisie?
Ryzyko towarzyszące inwestycji
W jakie instrumenty finansowe inwestowane są środki w ramach ufk?
Czy produkt ten przewiduje gwarancję zwrotu zainwestowanych środków?
Czy umowa gwarantuje zysk po zakończeniu inwestycji?
Czy może się zdarzyć, że inwestycja przyniesie stratę zainwestowanych środków?
Co się stanie w przypadku bankructwa ubezpieczyciela lub pośrednika finansowego?
Koszty związane z inwestycją
Jakie opłaty towarzyszą podpisaniu umowy ubezpieczenia? Jaka jest podstawa ich naliczania?
Ile wynosi łączna wysokość wszystkich opłat?
Które opłaty należy wnieść na początku (tzw. opłaty wstępne), a które w trakcie trwania umowy? Czy opłaty potrącane są ze składki?
Czy umowa przewiduje opłatę za wcześniejszą rezygnację z ubezpieczenia z ufk?
Jaka jest wysokość tej opłaty za wcześniejszą rezygnację w kolejnych latach trwania umowy?
Kiedy można odstąpić od umowy bezkosztowo?
W przypadku, gdy nie pobierana jest opłata likwidacyjna: w jaki sposób pobierane są koszty akwizycyjne? (Ma to związek z systemem prowizyjnym ubezpieczyciel-pośrednik)
Pytania do sprzedawcy produktu ubezpieczonego
Czy jest agentem ubezpieczeniowym?
(Nadzór nad agentem sprawuje zakład ubezpieczeń, na rzecz którego działa agent. W wielu przypadkach zakład ponosi odpowiedzialność za agenta. Agent ubezpieczeniowy ma obowiązek okazać swoje pełnomocnictwo.)
Czy jest doradcą finansowym? Czy zawiera umowę o usługi doradcze/inwestycyjne?
(Jeśli nie, oznacza to, że osoba ta jest zatrudniona przez ubezpieczyciela i otrzymuje prowizję za sprzedaż jego produktów.)
Czy istnieje powiązanie między ubezpieczycielem, bankiem i pośrednikiem finansowym, np. należą do jednej grupy kapitałowej?

Jeżeli konsument ma problem z umową ubezpieczenia na życie z ufk, np. uważa, że postanowienia umowy lub OWU mogą być niezgodne z prawem, lub chce zrezygnować z umowy, która w jego ocenie jest nieuczciwa, może podjąć następujące kroki:

  1. Reklamacja u przedsiębiorcyKonsument może złożyć reklamację do podmiotu, z którym podpisał umowę lub który zaoferował przystąpienie do ubezpieczenia – może to być ubezpieczyciel lub ubezpieczający, np. bank lub pośrednik finansowy.
  2. Uzyskanie porady prawnej w instytucji konsumenckiejJeśli złożenie reklamacji nie poskutkuje, konsument może skontaktować się z instytucją świadczącą bezpłatne porady prawne w sprawach indywidualnych – Rzecznikiem Ubezpieczonych, miejskim lub powiatowym rzecznikiem konsumentów, Federacją Konsumentów lub zadzwonić na Infolinię Konsumencką, której konsultanci wskażą odpowiednią instytucję. Kolejnym możliwym rozwiązaniem jest skorzystanie z porady wybranego przez siebie prawnika.
  3. Mediacja/arbitrażNa każdym etapie sporu z przedsiębiorcą (np. ubezpieczycielem, bankiem, doradcą finansowym) konsument może skorzystać z mediacji lub arbitrażu w ramach Sądu Polubownego przy Komisji Nadzoru Finansowego. Warunkiem jest wartość przedmiotu sporu – musi ona przekraczać 500 zł.
  4. Droga sądowaKonsument może dochodzić swoich roszczeń przed sądem powszechnym, składając pozew indywidualny lub dołączając do pozwu zbiorowego.

W zależności od tego, czy konsument potrzebuje pomocy w sprawie indywidualnej, tzn. takiej, w której poszkodowanym jest on sam, czy też w sprawie nieindywidualnej, tzn. takiej, w której potencjalnie każdy może zostać poszkodowany, należy skontaktować się z właściwą instytucją.

Sprawy indywidualneRzecznik Finansowy 

Rzecznik Finansowy reprezentuje interesy klientów podmiotów rynku finansowego. Biuro Rzecznika Finansowego udziela porad prawnych drogą telefoniczną lub elektroniczną. Dyżury odbywają się pod numerem telefonu: 22 33-37-328, od poniedziałku do piątku w godzinach 8.00 -18.00. Zapytanie prawne do Rzecznika można również przesłać na adres: porady@rf.gov.pl lub poprzez formularz zapytania.

Dane kontaktowe:
Biuro Rzecznika Finansowego
Al. Jerozolimskie 87
02-001 Warszawa
tel. +48 22 333-73-26,
+48 22 333-73-27
http://rf.gov.pl/

Miejscy i powiatowi rzecznicy konsumentów

Rzecznicy konsumentów udzielają bezpłatnych porad prawnych w zakresie umów ubezpieczeniowych. Można do nich zwrócić się listownie, pocztą elektroniczną, telefonicznie lub osobiście. W skrajnych przypadkach, gdy toczy się sprawa sądowa konsumenta z ubezpieczycielem, rzecznicy mogą wstąpić do niej w obronie interesów konsumenckich. Rzecznicy mogą też wystąpić z interwencją do konkretnego ubezpieczyciela. Niekiedy rzecznicy występują też do odpowiednich sądów z pozwami przeciwko przedsiębiorcom o uznanie postanowień we wzorcach umownych za niedozwolone klauzule umowne. Dane teleadresowe miejskich i powiatowych rzeczników konsumentów najbliższych miejsca zamieszkania można znaleźć w wyszukiwarce UOKiK. Informacje o kompetencjach rzeczników konsumentów można zdobyć tutaj.

Stowarzyszenie dla Powiatu

Stowarzyszenie prowadzi Konsumenckie Centrum E-Porad, w którym można otrzymać poradę drogą elektroniczną, pisząc na porady@dlakonsumentow.pl.

Stowarzyszenie Konsumentów Polskich

Udziela bezpłatnych porad telefonicznie pod numerem Infolinii Konsumenckiej 801 440 220 (od poniedziałku do piątku w godz. 8:00 – 18:00, opłata wg taryfy operatora).

Sąd Polubowny przy Komisji Nadzoru Finansowego

Na każdym etapie sporu z ubezpieczycielem można również skorzystać z polubownych metod rozwiązywania sporów – mediacji lub arbitrażu – świadczonych w ramach Sądu Polubownego przy Komisji Nadzoru Finansowego. Co do zasady przed sądem rozstrzygane są sprawy, których wartość przedmiotu sporu przekracza 500 zł. Więcej informacji można uzyskać pod numerem telefonu 22 26 24 054, wysyłając e-mail na adres: sad.polubowny@knf.gov.pl lub na stronie KNF.

Sprawy nieindywidualne

Jeśli sprawa dotyczy naruszenia zbiorowych interesów konsumentów, tzn. potencjalnie każdy może zostać poszkodowany, można zawiadomić Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK). UOKiK podejmuje interwencje jedynie w uzasadnionych przypadkach. Osoba zgłaszająca podejrzenie podejmowania niezgodnych z prawem działań nie jest stroną postępowania i nie jest informowana o jego wynikach. UOKiK nie prowadzi indywidualnego poradnictwa, ani nie rozstrzyga indywidualnych sporów z przedsiębiorcami.

 

Umowy ubezpieczenia z ufk oferowane są zarówno w formie ubezpieczenia indywidualnego, jak i grupowego. W przypadku ubezpieczenia indywidualnego konsument zawiera z towarzystwem ubezpieczeniowym umowę na własny rachunek. Istnieje również możliwość, że umowę indywidualną zawierają ubezpieczający i ubezpieczyciel na rachunek konsumenta.

Grupowe ubezpieczenie na życie z ufk jest zupełnie odmiennym produktem. Jest to umowa, którą zawiera bank lub pośrednik finansowy jako ubezpieczający i czyni to na rachunek swoich klientów, którzy w ten sposób stają się ubezpieczonymi. Konsument, aby uzyskać ochronę ubezpieczeniową, musi złożyć ubezpieczającemu deklarację przystąpienia do ubezpieczenia – tj. przystąpić do umowy już podpisanej. Dopiero wówczas występuje w roli ubezpieczonego. Konsument nie jest zatem stroną umowy, co negatywnie wpływa na jego pozycję w przypadku potrzeby obrony swoich interesów. Ubezpieczenie grupowe jest dużo mniej korzystne również dlatego, iż skutkuje odebraniem konsumentowi wielu ustawowych uprawnień, które przysługiwałyby mu jako stronie umowy ubezpieczenia w ubezpieczeniu indywidualnym, m.in. pozbawia go możliwości skorzystania z prawa odstąpienia od umowy ubezpieczenia, ogranicza obowiązki informacyjne po stronie ubezpieczyciela, a także eliminuje prawo do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych.