Kolejny wyrok dotyczący niedozwolonych klauzul

Sąd Najwyższy uznał, że niedozwoloną praktyką jest brak wskazania w umowie ubezpieczeniowej sposobu ustalania opłat likwidacyjnych. Orzekł także, że słuszne było nakazanie towarzystwu ubezpieczeniowemu zwrotu składek klientowi oraz opublikowanie oświadczeń w gazetach o tym, że warunki umów dotyczące opłaty likwidacyjnej wprowadzały konsumentów w błąd (wyrok z 28 września 2018 r., sygnatura akt I CSK 179/18).

Sprawa dotyczy umowy ubezpieczeniowej z funduszem kapitałowym (tzw. polisolokaty) zawartej z TU AXA Życie. Klient został poinformowany przez doradcę finansowego Open Finance, że jest to produkt inwestycyjny, a nie ubezpieczeniowy. Po dwóch latach zaprzestał wpłacania comiesięcznych składek i towarzystwo ubezpieczeniowe rozwiązało umowę, zachowując 100 proc. wpłat. Klient natomiast otrzymał 1,9 proc. tej sumy.

W pozwie klient dowodził, że umowa ta była od początku nieważna przez rażąco wysokie opłaty, które stanowiły nieuczciwą praktykę rynkową. Ponadto zażądał także publikacji w kilku gazetach ogólnopolskich, że firma dopuszczała się naruszeń na szkodę klienta, gdyż nie informowała ich właściwie o skutkach rozwiązania umowy.

Sądy I i II instancji orzekły na korzyść klienta, zobowiązując zakład ubezpieczeń do wypłaty mu pełnej kwoty wpłaconej podczas trwania umowy, a także do publikacji w dwóch ogólnopolskich dziennikach oświadczenia mówiącego, iż postanowienia umów, dotyczące opłaty likwidacyjnej, wprowadzały klientów w błąd. Sądy uznały ponadto, że klauzule zawarte w umowie były sprzeczne z dobrymi obyczajami, a klient nie miał wpływu na ich treść.

Sąd Najwyższy zgodził się z poprzednimi wyrokami. Potwierdził jednocześnie, że umowa, której dotyczyła sprawa, miała charakter mieszany – ubezpieczeniowo-inwestycyjny, czyli nie była to typowa umowa ubezpieczenia na życie. Podkreślił również, że nieuwzględnienie w umowie wszystkich elementów dotyczących potrącania opłat likwidacyjnych stanowi nieuczciwą praktykę rynkową i zaznaczył, że nie wystarczy odsyłać klientów do tabel opłat.

Podtrzymując decyzję sądów o publikacji oświadczenia w prasie, SN ocenił, że będzie miało ono charakter informacyjno-prewencyjny i pozwoli wyeliminować niedozwolone praktyki towarzystw ubezpieczeniowych.

Co istotne, na mocy porozumienia Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i TU AXA Życie, opłata likwidacyjna w umowach TU wynosi aktualnie 25 proc.

AXA przegrała sprawę apelacyjną

Sąd Okręgowy w Warszawie przychylił się do apelacji powoda w sprawie przeciwko AXA Życie Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. Orzekł, iż postanowienia aneksu dotyczące wartości wykupu stanowią niedozwolone postanowienia umowne, stąd też pozwane towarzystwo powinno zwrócić konsumentowi kwotę zatrzymaną w związku z nieprawidłowo wyliczoną wartością świadczenia wykupu.

Sąd II instancji w wyroku z 30 stycznia 2018 r. (sygn. akt V Ca 1561/17) zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Warszawie (z 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I C 3088/16) i zasądził od AXA Życie Towarzystwa Ubezpieczeń S.A. w Warszawie na rzecz powoda-konsumenta świadczenie pieniężne.

W uzasadnieniu Sad Okręgowy orzekł, że aneks do umowy podpisano w następstwie wykonania Decyzji Prezesa UOKiK nr RWR 18/2015 z 2 listopada 2015 r. Decyzję tę Prezes UOKiK wydał na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w wyniku prowadzonego z urzędu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu czynów nieuczciwej konkurencji (w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji). Sąd zgodził się z powodem, że brak jest podstaw do wnioskowania, iż przedmiotowa decyzja sankcjonowała stosowane zarówno przed jej wydaniem, jak i później praktyki ubezpieczyciela w zakresie stosowania wskaźników wykupu. W uzasadnieniu decyzji znalazło się bowiem zastrzeżenie, iż wydanie przez Prezesa urzędu decyzji zobowiązującej, na podstawie której zastosowane zostały nowe wskaźniki wartości wykupu, nie oznacza wyłączenia możliwości dochodzenia przez konsumenta dalszych roszczeń czy też akceptacji dla pobierania przez pozwane towarzystwo opłat likwidacyjnych czy też ustalania wysokości wykupu w nieakceptowalnej wysokości. Ponadto postanowienia aneksu nie zostały z Powodem uzgodnione.

Zdaniem Sądu Okręgowego, postanowienia dotyczące mechanizmu ustalania wysokości wartości wykupu – mimo obniżenia w stosunku do pierwotnej umowy kwoty zatrzymanej przez pozwanego, a związanej z wcześniejszym rozwiązaniem umowy – są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy konsumenta. To na konsumenta przerzucono bowiem ciężar kosztów prowadzenia działalności powoda, w tym kosztów prowizji pośrednika.

Ponadto sąd stwierdził, że postanowienia dotyczące świadczenia wykupu sformułowano nieprecyzyjnie i niejednoznacznie. Aneks zmienił tylko wysokość wskaźnika wykupu, podczas gdy postanowienia odnoszące się do wyliczenia kwoty wypłaty wartości wykupu pozostały te same. Dodatkowo użycie skomplikowanego języka jest sprzeczne z dobrymi obyczajami – przedsiębiorca powinien bowiem w jasny, prosty i zrozumiały sposób przedstawiać klientowi aspekty związane z treścią umowy.