Kolejny wyrok ws. spornych postanowień umowy ubezpieczeniowej – Vienna Life

Sąd Okręgowy uznał za zasadną apelację klienta od wyroku Sądu I instancji w sprawie przeciwko Vienna Life, dotyczącej świadczenia wykupu polisy.

Sąd Okręgowy (w wyroku z 21 lutego 2018 r., sygn. akt III Ca 650/17), w sprawie przeciwko Vienna Life Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie SA Vienna Insurance Group w Warszawie, na skutek apelacji klienta zmienił wyrok Sądu Rejonowego (z 18 lipca 2017 r., sygn. akt I C 270/17 upr). Zasądził jednocześnie od ubezpieczyciela na rzecz klienta kwotę pieniężną, a także zwrot kosztów procesu i kosztów postępowania apelacyjnego oraz wypłatę odsetek.

Sąd II instancji odmiennie niż Sąd Rejonowy ocenił postanowienia umowne dotyczące tzw. opłat likwidacyjnych, czyli możliwości zatrzymania przez ubezpieczyciela części świadczenia należnego klientowi, w razie przedterminowego rozwiązania umowy. Sąd Okręgowy uznał, że wskazane postanowienia umowne, które pozwalały na zatrzymanie części świadczenia należnego powódce przez pozwanego w przypadku przedterminowego rozwiązania umowy, kształtują prawa i obowiązki powódki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jej interesy.

Zdaniem Sądu Okręgowego podpisany przez strony w późniejszym okresie aneks do umowy dokonał zmiany w zakresie skali środków zatrzymanych przez ubezpieczyciela. Stanowił on zatem zmianę postanowień umowy. Choć aneks zmodyfikował zakres świadczenia zatrzymywanego przez pozwanego w razie realizacji wykupu przez powódkę, to dalej w opinii Sądu Okręgowego pozostaje kwestia oceny, czy zastosowane w ramach tego konkretnego stosunku umownego określenie tak zwanej opłaty likwidacyjnej ma charakter abuzywny. Zdaniem Sądu Okręgowego w niniejszej sprawie tak właśnie jest, nawet mimo zawarcia aneksu do umowy.

Sąd Okręgowy uznał za niezgodne z dobrymi obyczajami obciążenie klienta opłatą za wykup. Pobieranie takich opłat – w żaden sposób nieuzasadnionych i niepozostających w związku z zasadą ekwiwalentności – narusza rażąco interesy konsumenta, w tym przede wszystkim interes ekonomiczny i stanowi o abuzywnym charakterze kwestionowanego postanowienia. Przedsiębiorca powinien bowiem konstruować jasne i przejrzyste postanowienia umowne, a przede wszystkim nie zatajać okoliczności, które mają wpływ na prawną i ekonomiczną sytuację konsumenta przy zawieraniu umowy.

Warto przytoczyć tu treść artykułu 385, paragraf 2. Czytamy w nim, że „Wzorzec umowy powinien być sformułowany jednoznacznie i w sposób zrozumiały. Postanowienia niejednoznaczne tłumaczy się na korzyść konsumenta. Zasady wyrażonej w zdaniu poprzedzającym nie stosuje się w postępowaniu w sprawach o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone.”

W przypadku sporu klienta z Vienna Life za abuzywne Sąd uznał postanowienia umowy ograniczające wysokość wypłaconego klientowi świadczenia, pomniejszonego o opłatę likwidacyjną.

Sądy przychylne klientom ubezpieczyciela

Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił apelację Generali Życie Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. w Warszawie i zasądził na rzecz powoda – klienta ubezpieczyciela, zwrot kosztów postępowania w instancji odwoławczej

Sąd Okręgowy (w wyroku sygn. akt V Ca 1360/17 z 7 lutego 2017 r.) utrzymał wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa (sygn. akt XVI C 2745/16 z 2 lutego 2017 r.), który zasądził od pozwanego – Generali, kwotę pieniężną wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. W pełni podzielił także uzasadnienie wyroku, wydane przez Sąd Rejonowy.

Klient Generali Życie Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. zwrócił się do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa  o rozstrzygnięcie sporu o bezpodstawne pobranie przez Ubezpieczyciela opłaty za wykup w związku z rozwiązaniem umowy ubezpieczenia z funduszem kapitałowym. Co ważne, zanim sprawa trafiła do sądu, klient kierował do Ubezpieczyciela wezwania do zwrotu opłaty za wykup. Ubezpieczyciel odmówił zwrotu i wyjaśnił, że opłata ta została obniżona w związku z decyzja Prezesa UOKiK z 23 grudnia 2015 r. (RŁO 12/2015).

Sąd Rejonowy w swoim orzeczeniu uznał, że klient „zasadnie domagał się od towarzystwa ubezpieczeniowego zwrotu kwoty nienależnie ustalonej i pobranej tytułem opłaty za wykup polisy w związku z rozwiązaniem umowy ubezpieczenia na życie”. Sąd potwierdził też, że nie budzi wątpliwości, iż postanowienia Ogólnych Warunków Umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentem.

Ponadto Sąd Rejonowy przychylił się do argumentacji powoda i orzekł, że mimo iż decyzja o wysokości opłaty zapadła po podpisaniu przez strony aneksu zgodnego z decyzją Prezesa UOKiK, to okoliczność ta nie zamknęła powodowi drogi do sądowego dochodzenia swoich roszczeń. Powyższy fakt wynika z treści samej decyzji, załączonej przez powoda, który powołał powyższy dokument, jako dowód na potwierdzenie zasadności dochodzonego roszczenia. Z tym twierdzeniem zgodził się Sąd Okręgowy wskazując, że zgodnie z decyzją Prezesa UOKiK podpisanie aneksu przez konsumenta nie skutkuje pozbawieniem go prawa do dochodzenia dalszych roszczeń na drodze postępowania sądowego, a zaakceptowanie przez Prezesa Urzędu zobowiązania złożonego przez Generali nie oznacza akceptacji dla pobierania opłat z tytułu częściowego lub całkowitego wykupu polisy.

Sąd Okręgowy uznał również, że ocena Sądu Rejonowego w zakresie abuzywności postanowień umowy dotyczących opłaty za wykup jest wyczerpująca i prawidłowa.

Jednocześnie Sąd Okręgowy zgodził się ze stanowiskiem Sądu Rejonowego, że wniosek powoda o całkowity wykup polisy został złożony przed podpisaniem aneksu, tym samym wskazany aneks nie wszedł w życie przed rozwiązaniem umowy łączącej strony.

W wyroku Sąd Okręgowy, zgodził się z twierdzeniem, że przerzucenie na konsumenta wszystkich kosztów obsługi ubezpieczenia, przy jednoczesnym czerpaniu zysków z obrotu środkami wpłacanymi przez konsumenta, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami – można wobec tego mówić o abuzywności klauzul.

AXA przegrała sprawę apelacyjną

Sąd Okręgowy w Warszawie przychylił się do apelacji powoda w sprawie przeciwko AXA Życie Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. Orzekł, iż postanowienia aneksu dotyczące wartości wykupu stanowią niedozwolone postanowienia umowne, stąd też pozwane towarzystwo powinno zwrócić konsumentowi kwotę zatrzymaną w związku z nieprawidłowo wyliczoną wartością świadczenia wykupu.

Sąd II instancji w wyroku z 30 stycznia 2018 r. (sygn. akt V Ca 1561/17) zmienił zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w Warszawie (z 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I C 3088/16) i zasądził od AXA Życie Towarzystwa Ubezpieczeń S.A. w Warszawie na rzecz powoda-konsumenta świadczenie pieniężne.

W uzasadnieniu Sad Okręgowy orzekł, że aneks do umowy podpisano w następstwie wykonania Decyzji Prezesa UOKiK nr RWR 18/2015 z 2 listopada 2015 r. Decyzję tę Prezes UOKiK wydał na podstawie art. 28 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w wyniku prowadzonego z urzędu postępowania w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, polegających na stosowaniu czynów nieuczciwej konkurencji (w rozumieniu art. 3 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji). Sąd zgodził się z powodem, że brak jest podstaw do wnioskowania, iż przedmiotowa decyzja sankcjonowała stosowane zarówno przed jej wydaniem, jak i później praktyki ubezpieczyciela w zakresie stosowania wskaźników wykupu. W uzasadnieniu decyzji znalazło się bowiem zastrzeżenie, iż wydanie przez Prezesa urzędu decyzji zobowiązującej, na podstawie której zastosowane zostały nowe wskaźniki wartości wykupu, nie oznacza wyłączenia możliwości dochodzenia przez konsumenta dalszych roszczeń czy też akceptacji dla pobierania przez pozwane towarzystwo opłat likwidacyjnych czy też ustalania wysokości wykupu w nieakceptowalnej wysokości. Ponadto postanowienia aneksu nie zostały z Powodem uzgodnione.

Zdaniem Sądu Okręgowego, postanowienia dotyczące mechanizmu ustalania wysokości wartości wykupu – mimo obniżenia w stosunku do pierwotnej umowy kwoty zatrzymanej przez pozwanego, a związanej z wcześniejszym rozwiązaniem umowy – są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interesy konsumenta. To na konsumenta przerzucono bowiem ciężar kosztów prowadzenia działalności powoda, w tym kosztów prowizji pośrednika.

Ponadto sąd stwierdził, że postanowienia dotyczące świadczenia wykupu sformułowano nieprecyzyjnie i niejednoznacznie. Aneks zmienił tylko wysokość wskaźnika wykupu, podczas gdy postanowienia odnoszące się do wyliczenia kwoty wypłaty wartości wykupu pozostały te same. Dodatkowo użycie skomplikowanego języka jest sprzeczne z dobrymi obyczajami – przedsiębiorca powinien bowiem w jasny, prosty i zrozumiały sposób przedstawiać klientowi aspekty związane z treścią umowy.